Libera aŭ ne, kaj kiel

Alvenis plupensigaj reagoj al niaj interŝanĝoj pri perfortaj bildoj en e-planedo, eĉ se la ĉi rilata artikolo intertempe malaperis el e-planedo.

Se mi uzos similajn bildojn, ni neniam finos la argumentadon per perfortaj rimedoj, ĉar ĉiu flanko havos hororaĵojn por montri¹. Se ni akceptu ke ĉio montrendas en la reto, tiam ni lasu infanojn spekti murdojn kaj pornografion senlime, kaj ni vidos la rezulton.

Komplete malĝustas argumentoj laŭ kiuj, « ĉar ĉiuj faras tion, ni alkutimiĝu kaj faru same », aŭ « konformiĝu al la realeco ». Tio similas al « rigardu en la spegulo kiel malbela vi estas » : nur anstataŭigu « kiel malbela » per « kia revulo ».

Beĉjo proponis forigi sian blogon, ni danku pro la delikateco de tia motivo. Sed laŭ mi li malpravis en sia konkludo, kaj mi plej dankas pro la decido lasi ĝin en e-planedo². La plej granda diferenco por mi inter montrindaj aŭ ne montrindaj bildoj estas, ĉu homoj estas utiligitaj, aŭ ĉu ili libere agadas.

Kiel multaj, mi opinias, ke ĉiu rajtas enmeti ĉion ajn en sian blogon³. Estus stulte riproĉi al iu la enhavon de lia blogo, dum oni rajtas ignori ĝin.

En la kazo de e-planedo, estas alia dimensio. E-planedo estas komunejo disponigita de bonvolulo. Homa maldignigo volonte montrata, estas laŭ mi ne dezirinda. Ŝajnas ke bona solvo estis trovita : aperigi en sia blogo, ne en la blogaro⁴.

Kaj fine, estas strange konsideri insulto (eĉ milda), la vorton « idealulo » : kiel definitiva pesimisto, mi opinias ke idealismo estas devo, kio ajn estu la sekvo.

1Estas interese legi en la komentoj de la artikolo ankoraŭ legebla en la blogo de Luis, kiel oni povus senfine debati pri la politikaj implicoj de la nuraj faktoj, prilumataj de pliaj ŝajne alinaciaj informoj.

2 Sendepende de tio, ke mi tre ŝatas lian blogon.

Prefere spekti nudajn korpojn, ol reklamon por veturilo en kiu oni ne scias, kio ekzakte vendatas : ĉu la seksa simbolo, ĉu la aŭto. Sed kial konsideri maldecaj, nudajn korpojn, deziron kaj amoron ?

Male pornografio montras humiligitajn homojn, katenas kaj la montraton, kaj la vidanton en la sama sklava merkato kie temas unue pri mono kaj povo. Kompreneble la rimedoj uzataj por devigi homojn en filmoj ne videblas sur la bildoj, sed kiu volas scii, povas facile informiĝi pri tia perforto, inklude de fizikaj kaj psiĥaj sekvoj.

3 Eblas ankaŭ averti pri porplenkreskula enhavo. Poste, ĉu tiu enhavo estas permesata aŭ ne de la bloga regularo, tio estas afero de la blog-provizanto (blogspot, livejournal, ipernity, ktp). Kontraŭleĝa montrado koncernas ankaŭ persone la leganton, li elektu kiu estas lia rajto-devo tiurilate (Mi memoras pri neantaŭvidita foto de devigata infano en anonima mesaĝo). Pro tio mi malhelpu liberan aliron de la dekjara filino al la interreto, same kiel mi malhelpus ŝin promeni sole en granda urbo nokte.

4 Teknika problemo : kiel aranĝi ke nur unu artikolo ne aperu el inter aliaj ? En Livejournal estas ebleco aperigi aŭ ne artikolon en publikejo, sed mi ne scias kiel aŭtomatigi averton de la aŭtoro al la roboto de la blogaro, por ne cenzuri la tutan blogon, kaj ne devigi la blogestron de e-planedo, sidi la tutan tagon antaŭ la ekrano.

Perforto en e-planedo

Kiam Fajrovulpo malfermiĝas por aliri la interreton, mia afiŝpaĝo estas E-planedo. Tial ĉiutage mi legas artikolojn de esperantistoj.

Sed ĉivespere sur mia ekrano, mi vidas kadavron.

IU DEVIGAS nin spekti, kiel oni mortigis homon sen proceso. Ĉu li kulpas aŭ ne, tio estas alia temo. Estas tute same, kiel aperis filmoj sur la interreto, en kiuj preĝantoj tranĉas gorĝon de kontraŭuloj. Eĉ en tiu kazo, vidis tion nur tiuj, kiuj tion serĉis. Ĉu ni samniveliĝu ? Tiukaze la aŭtoro bonvolu konscii, ke li ne petis permeson asocii nin kun sia maniero festi morton.

Mi jam vidis kadavrojn, purigis mortintajn korpojn. Mi ne impresiĝis pro tio, nur malĝojis.
Komprenu : ne temas pri la vido de mortinto. Temas pri principo. Pro decemo, multaj ne eltenus bildon de amorantoj sur E-planedo, sed la aŭtoro volonte aperigis foton de maldigne montrata kadavro, kaj devigas nin asociiĝi kun li.

Mi esperas, ke multaj energie protestos por peti, same kiel mi nun faras, forigon de tiu foto.

Aldoann

Alain, Anne kaj Dominique muzikas kune de kvin jaroj. Mi aliĝis hieraŭ por trejniĝado. Antaŭ ni staris la fama kastelo Monbazillac, estis strange muziki antaŭ ĝi, sur herbejo, parton de la posttagmezo. Vere bela posttagmezo, kun preskaŭ varma februara suno. Sed mi ne scias ĉu mi pretos por tiom da muzikoj antaŭ marto ... Nun kuŝas sufiĉe da laboro sur la pupitro, por ĉion parkeri.
Hodiaŭ estis alia repertuaro, ankaŭ de tradicia muziko, en alia kunteksto : malferma scenejo en vilaĝo Fauillet (pr. Foje). Tie ni lernas la muzikon de aliaj, rekte sur la scenejo. Granda streĉiĝo. Mikrofonoj, laŭtigiloj, publiko. Tie mi ĉion registris en aparato, por lerni hejme denove.
Ĉu ne tro ?

La Ursitoroj

Dum ŝia vizito fine de decembro, Nuka Maksimof informiĝis pri Esperanto. Tio ne estis ĉeftemo de niaj konversacioj, ĉar ŝi estis laca, kaj havis ion alian por fari. Ĝenerale mi informas la vizitantojn, ankaŭ ĉar Esperanto estas grava parto de mia vivo jam de kelkaj jaroj. Sed ĉar mi scias ke ni facile iĝas tedaj, mi provas ne varbadi, nur rakontas tion, kion ni vivas.

Tial mi ne atendis reagon de ŝi, en mesaĝo post du tagoj : ŝi proponis, ke oni traduku la unuan libron de ŝia patro, al Esperanto. Kvankam mi scias, ke mi ne havas sufiĉe internacian praktikon de la lingvo, ne necesis pripensi longe. La unua argumento estis, ke por unua vera traduko, « La Ursitoroj » tre plaĉis al mi. La dua estas, ke ĝis nun la cigana kulturo forestas el la esperanta literaturo. De jarcentoj ĝis nun, la historio de la ciganoj estas drama, foje tragedia, kaj kolektive kaj individue, kaj tion ĝenerale ne volas scii la homoj. Ilian kulturon oni ial ne volas ekkoni, kaj la informfontoj estas malmultaj, kvankam troveblaj. Traduki estos maniero por mi alproksimiĝi al popolo, kiun mi ofte najbaras, sed ne vere konas.

« La Ursitoroj » ŝajnas al mi tre simila al antikva tragedio, kaj redonas legendon, kiun li aŭdis dum la infanaĝo. Ĝi do apartenas al la kultura cigana patrimonio, kun tamen apartaĵoj rilatantaj kun la propraj stilo kaj aranĝoj de Mateo Maksimof. La lingvo estas preskaŭ parola, kun mallongaj frazoj : Mateo Maksimof skribas iom kvazaŭ li rakontus vespere antaŭ kameno.

Por organizi la laboron, mi starigis novan blogon : oni neniam certas ke morgaŭ la komputilo funkcios, kaj oni ne povas registri sisteme ĉiujn korektojn kaj evoluojn de la laboro. Tio ankaŭ ebligas ke homoj povas reagi, komenti, skribi rekte al aparta adreso. Ĉefa danĝero en tiu traduko estos la francismoj, kaj malfacileco por mi, disiĝi de la originala teksto. Kompreneble pri eldono ne temas nun : dependas, ĉu homoj opinios la tradukon sufiĉe bona. Povas esti, ke ĝi estos tute malkongrua kaj nekonvena. Tial mi ŝatus ke ĉefe nefrancoj legu ĝin kaj donu sian opinion. Mi ne sekvos ĉies konsilojn, ĉar iuj estos kontraŭaj unu al la aliaj, kaj kelkajn aferojn mi jam firme decidis. Sed mi zorge pripensos ĉion, kaj antaŭdankas al ĉiuj partoprenantoj.

Aparta novjaro en esperantista etoso

Unuafoje mi pasigis la novjaron en Kvinpetalo. La unua motivo estis, ke ni aktualigu la stokon de la libroservo, kaj enkomputiligu la diversajn bibliotekojn de la centro.

Sed amikaro estas tre agrabla kuraĝigo, kaj la etoso dum la festomanĝo estigis anstataŭeblan momenton. Apartan impreson foje provizas Serĝo per klarineto aŭ saksofono laŭ la humoro. Ĵaza akcepto surstrata antaŭ la domo, estas nekutima afero, ĝua kaj ĝojiga.

Do pri libroj, en decembro alvenis pakaĵoj kun dekoj da libroj por la libroservo. Temas precipe pri tute novaj libroj, kiuj aperis maksimume antaŭ du jaroj. Tio preskaŭ devigas min aĉeti ilin por legi kaj recenzi eĉ mallonge, ĉar ne eblas honeste konsili aĉetadon, sen havi precizan ideon pri la stilo kaj lingvo, kaj por pluraj ne jam estas recenzo sur la reto. Do denove malpleniĝos mia monujo, kaj stakiĝos hejme tuta libraro, kiun verŝajne mi ne havos tempon legi entute.

Pri enkomputiligo de la biblioteko, tio estas giganta laboro, pri kies amplekso mi ne vere konsciis ĝis nun. La centro pretendas (tute prave) iĝi internacia dokumentcentro, kiu ebligos al ĉiu esperantisto, veni por prilabori tezon, historian aŭ historian laboron surloke. Ne jam eblas ekzakte scii kiom da libroj ni havas. Ni laboras duope en pluraj teamoj. Jaso, Bernardo, Ani, Vito kaj mi, laŭvice aŭ kune laŭ la ebloj. Jam la trian tagon ni laboras. La datenbazoj devos havi komunan referencaron, ke eblu serĉi kion ajn, sed laŭ kriterioj facile uzeblaj por "diversspecaj" esperantistoj, laŭ ties interesoj. Kaj ververe estas trezoroj en tiuj bibliotekoj : maloftaj verkoj originale en Esperanto, valoraj informoj pri la movado, historiaj dokumentoj, tradukaĵoj kompareblaj, ktp. Ekzemple Waringhien lasis librojn kun propraj notoj. Restas spuroj pri lingvaj debatoj kaj kirliĝoj en la movado.

Ĝis nun tiu trezoro ne estis vere uzebla por kiu ne konas la apartan organizon de la bibliotekoj. Ni vetu ke post kelkaj tempoj, ĉio estos alirebla plej facile, kaj surloke, kaj per la reto.

Nu, restas multo por fari dum pluraj monatoj, kaj estus pli saĝe nun ekdormi, sciante ke restas nur kelkaj horoj antaŭ la foriro hejmen.

Elkore

Elkorajn bondezirojn al ĉiuj okaze de la nova jaro : sanon, sukceson en viaj planoj, foje kuraĝon, bonhumoron, amon, amikecon ... kaj animpacon.

Nouka kaj Mateo Maximoff

Ĵaŭde gastis Nouka Maksimof, filino de cigana verkisto, rakontistino. Fakte ni iom varbadis, kaj la rakontojn petis lernejo. Fakte jam delonge mi volis iel agadi por pli bona interkompreniĝo en nia regiono kun tiu aparta kaj riĉega kulturo. Thierry ne tute hazarde trovis kelkajn librojn de Mateo Maksimof el Ebay.

Mateo Maksimof ekverkis en 1938, kiam li estis senliberigita pro drama afero en la ĉirkaŭaĵo. Kompreneble la polico arestis la tutan junularon ciganan. Dum trimonata mallibereco, li renkontis advokaton, kiu vidante kiel bele li skribas, instigis lin verki. Tiel naskiĝis la unua romano « Les Ursitory », dramo verkita kiel antikva tragedio. La stilo estas tre simpla, kvazaŭ de parola konversacio, sed kun klasikaj esprimoj. La libron oni eldonis nur post la dua mondmilito. Tuj venis granda sukceso, kun tre favoraj opinioj de famaj verkistoj, kaj ĝenerala bonakcepto de la publiko. Poste estis pli malfacile : ciganoj eksmodiĝis en la pariza medio. La mizera vivo daŭris, kaj li eldonis per siaj propraj elspezoj. Deko da romanoj tamen eldoniĝis iom post iom. Li baldaŭ fariĝis heroldo de la cigana popolo en diversaj medioj, varbadis por konatigi la ciganan kulturon, kaj aktivis por la ciganaj rajtoj. Tiel la romanoj ankaŭ rakontas pri la maniero kiel oni traktis ciganojn de jarcentoj en Eŭropo. Kiel ekzemple foje, nobeloj anstataŭigis la ĉasotan beston per cigano por la plezuro postkuri homon. Mateo Maximoff estas la unua cigana verkisto en Eŭropo, laŭdire.

Nouka Maksimof, filino de la verkisto, unue oficistino, ŝanĝis sian metion antaŭ kelkaj jaroj. Nun ŝi rakontas legendojn kaj tradiciojn, profesie. Ŝi ankaŭ vendas librojn de la patro. Ni eksciis, ke ŝi volonte venos se oni tion petas.

Intertempe, en oktobro, okazis io en nia vilaĝo. Du ciganoj murdis du aliajn, antaŭ la lernejo. Tute hazarde ĉeestis deko de sepjaraj infanoj. Tiuj homoj venis kun metalaj manfrapiloj, kaj simple detruis la kapon de la du junaj viroj. Unu mortis post kelkaj minutoj, la dua post kelkaj tagoj. La sceno estis nepriskribeble ŝoka, la mortonto kuŝis kun sanga vizaĝo antaŭ la infanoj. Psikologo venis poste por helpi la infanojn, sed ŝajnas al mi ke malpli videbla vundo okazis ankaŭ, kolektiva, profunda : kion travivos nun la ciganoj en la lernejo, pro komuna malamo al « perfortema » popolo ? Menciindas ke mia filino Klara, kiu tamen kutimas renkonti tre diversajn homojn hejme, tiam prononcis tiujn vortojn, je mia granda surprizo : « ciganoj estas nature perfortemaj ».

Ĝuste en tiu kunteksto, mi provis proponi rakontistinon al nia loka lernejo, al la urbeta biblioteko, ktp. Ŝajnis al mi ke la decidontoj sufiĉe bone antaŭvidis, kiel tio povus utile plibonigi la ĝeneralan bildon pri la cigana kulturo. Sed nur unu lernejo mendis la rakontojn. Kaj do, pasintsemajne venis Nouka, por tri seancoj en diversaj klasoj. Ni tion atendis senpacience : Thierry jam de pluraj semajnoj eklegis la librojn de ŝia patro, ni ordigis la domon, mi bakis kukojn. Alvenis malalta, eble kvindekkvinjara, spontana kaj gaja virino, kiu rapide ciumis nin kaj rekte diris sian opinion.

Ĵaŭde matene, en la du unuaj klasoj kun infanetoj, ŝi rakontis legendojn pri bestoj, grave rolantaj en la ordinara vivo de malnovaj ciganoj : kial erinacoj ekhavis pikilojn, ekzemple. Thierry, kiu intence feriis por ĉeesti la seancojn, havis brilantajn okulojn en la fono de la klasĉambro.

Posttagmeze, venis pli signifa momento : antaŭ klaso de 10jaraĝuloj, ŝi ekrakontis pri cigana identeco. Kiel Tikla trompis la diablon, aŭ kiel oni povas elturniĝi eĉ en granda mizero. Kiel terkultivisto trompis tri junajn ciganojn, aŭ kiel cigano ne ĉiam estas la plej ruza. Kiel Dio bakis la unuan ciganon, sian preferatan homon, je ĝusta koloro. Kiel malpureco kaj mallaboremo naskis pulojn en la ruldomo, aŭ kial oni konstante purigu sian domon.

En la ĉambro estis almenaŭ tri ciganaj infanoj. Unue ili ne vere reagis : malfido regis. Ĉu ŝi estas falsa cigano, ĉu ŝi venis por humiligi ilin, ĉu ŝi malkovros sekretojn de la cigana kulturo ? (Ŝi poste klarigis ke tre ofte ciganoj forestas kiam ŝi rakontas en lernejo : kelkaj subite malsanas tiun tagon). Kutime en lernejo, ciganeco estas honta spuro, kiun homoj provas forviŝi de si, se la gepatroj ne konstante transdonis elementojn de fiereco : malfacile rezisti kontraŭ insultoj kiuj koncernas onian propran esencon. (Mi aparte konas virinon, kiu provis ŝanĝi sian nomon dum jaroj. Fakte mi neniam ekkonis ŝian veran nomon, ĉar ŝi zorge ĝin kaŝas)

Mi sidis ĉe flanko de la ĉambro, kaj foje rigardis la infanojn. Estis nekredeble, kiel ĉiuj estis atentemaj. Unuafoje cigana mondo malfermis sin antaŭ ili. Venis momento, kiam Nouka prononcis kelkajn vortojn en la « rromana». La infanoj tuj rigardis unu al la alia, kun rideto. Ripetiĝis la sceno plurfoje. Post la rakontoj, ŝi demandis : kiu ĉi tie estas cigano ? Kvar manoj leviĝis. Tiuj infanoj unuafoje fieris pro tio. Poste dum senformala konversacio kun ŝi, mi rimarkis ke geknaboj parolas pri hejmaj vortoj : kiel vi diras tion hejme ? Ĉu ankaŭ vi diras tiel ? Ili ĝojis, kaj estis klare, ke unuafoje ili interŝanĝas sciojn pri siaj propraj lingvo kaj kulturo. Apud mi, alia knabineto mallaŭte provis altiri ilian atenton, por silentigi ilin. Verŝajne ŝi opiniis « maldeca», tiun manieron malkaŝi la hejman, sekretan lingvon, antaŭ «gadĵe», neciganoj. Sed la aliaj ignoris ŝin, ĝoje interparolis, kaj montris fierecon pri sia ciganeco.

Jen kiel Nouka siavice agadas por pli granda toleremo kaj akceptemo. Ŝajnas, ke ŝia maniero aparte efikas. Tujan rezulton ŝi evidente neniam povas konstati, sed ĉu gravas ?

Mateo Maksimof verkis en la franca kaj la rromana, sed oni povas trovi liajn librojn en diversaj lingvoj. Relative facile oni trovas retpaĝojn pri li por informiĝi, se oni serĉas per du skribmanieroj Maksimoff kaj Maximoff. Mi aparte ŝatis lian stilon, miksaĵon inter literatura verkmaniero, kaj parola rakonto. Fakte kiam vi malfermas la libron, ne eblas lasi ĝin, ĝis la fino.